Kobiety z wyższym poziomem dwóch popularnych związków z grupy PFAS we krwi częściej zapadały na agresywny typ raka piersi – wynika z badania amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH). Ryzyko zachorowania na raka ER-ujemnego w grupach o najwyższej ekspozycji było nawet o 93% większe niż w grupach o najniższej.

Co ustalili badacze

Naukowcy przyjrzeli się dwóm substancjom: kwasowi perfluorooktanowemu (PFOA) i sulfonowi perfluorooktanowemu (PFOS). Oba należą do dużej rodziny związków PFAS, nazywanych „wiecznymi chemikaliami”, bo bardzo wolno się rozkładają w środowisku, a w organizmie człowieka mogą zalegać przez lata. Używano ich w wielu produktach codziennego użytku.

Analiza objęła próbki krwi pobrane na wiele lat przed diagnozą. Zmierzono w nich stężenia 17 różnych związków PFAS i porównano z późniejszymi przypadkami raka piersi. Kobiety z najwyższą ekspozycją na PFOA miały o 67% wyższy wskaźnik zachorowań na raka piersi ER-ujemnego niż kobiety z grupy najniższej. W przypadku PFOS różnica wyniosła 93%, czyli niemal dwukrotność. Nie znaleziono natomiast wyraźnego związku między tymi substancjami a ryzykiem raka piersi ogółem.

Dane pochodziły z programu Sister Study, do którego w latach 2003–2009 włączono 50 884 kobiety w wieku 35–74 lat z USA i Portoryko. Wszystkie były zdrowe w chwili rekrutacji, ale każda miała siostrę (rodzoną lub przyrodnią), u której wcześniej zdiagnozowano raka piersi. Do analizy PFAS wykorzystano dane 1609 kobiet, które później zachorowały, oraz grupy porównawczej liczącej 2269 kobiet.

Dlaczego rak ER-ujemny budzi niepokój

Komórki raka ER-ujemnego nie mają receptorów, dzięki którym estrogen mógłby pobudzać wzrost nowotworu. Takie guzy są zwykle bardziej agresywne i rokują gorzej niż te reagujące na estrogen. Jednocześnie wiadomo o nim stosunkowo niewiele, jeśli chodzi o czynniki ryzyka.

Ponieważ najsilniejsze zależności pojawiły się właśnie w tym typie nowotworu, badacze sugerują, że PFAS mogą działać innymi drogami niż zaburzanie gospodarki hormonalnej. Wśród możliwych wyjaśnień wymieniają zmiany w aktywności genów lub w układzie odpornościowym, ale podkreślają, że badanie tego nie sprawdzało.

Jak czytać te wyniki

Podane odsetki to różnice względne między grupami, a nie prawdopodobieństwo zachorowania u pojedynczej kobiety. Badanie wykazuje też jedynie powiązanie, a nie dowodzi, że te substancje bezpośrednio wywołują chorobę. Autorzy potwierdzili swoje ustalenia metaanalizą wcześniejszych badań. Wyniki opublikowano w „Journal of Clinical Oncology”.

PFOA i PFOS w dużej mierze wycofano z użycia i zastąpiono innymi związkami PFAS, ale w organizmach większości ludzi nadal da się je wykryć. Nie wiadomo jeszcze, czy nowe zamienniki są równie niebezpieczne – zdaniem badaczy wymaga to dalszych badań, także w populacjach silniej narażonych na PFAS.

„Potrzeba więcej badań, szczególnie oceniających ryzyko raka piersi związane z nowszymi zamiennikami PFAS” – powiedziała dr Alexandra White, kierująca badaniem.

Co to oznacza dla czytelniczek w Polsce

Badanie dotyczyło kobiet z USA, więc nie można wprost przenosić jego wyników na polską populację. Sama kwestia PFAS jednak nas dotyczy: to substancje obecne w środowisku na całym świecie, a w Unii Europejskiej od lat trwają prace nad ograniczaniem ich stosowania. PFOS i PFOA objęto już regulacjami dotyczącymi trwałych zanieczyszczeń organicznych.

W praktyce autorzy badania zwracają uwagę, że ekspozycja na PFAS jest potencjalnie możliwa do zmniejszenia. Nie oznacza to powodu do paniki, lecz argument za dalszymi badaniami i rozsądnym ograniczaniem kontaktu z tymi związkami. Osoby z obciążeniem rodzinnym rakiem piersi powinny przede wszystkim pamiętać o regularnej profilaktyce i badaniach kontrolnych zgodnie z zaleceniami lekarza.

Źródło: ScienceDaily – „Common forever chemicals linked to nearly double the rate of aggressive breast cancer”